روابط اقتصادی و تجاری ایران و سوریه در سال‌های 1390 تا 1400 - کشاورزی سلیم; صدیق میرابراهیم; سلطانی فخرالدین (مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران)
روابط ایران و سوریه در دهه‌های اخیر همواره به‌عنوان یکی از مهم‌ترین محورهای ژئوپلیتیکی خاورمیانه مطرح بوده است. پیوندهای سیاسی و امنیتی دو کشور، به‌ویژه پس از بحران سوریه در سال ۲۰۱۱، بیش از هر زمان دیگری تقویت شد و ایران با حمایت‌های گسترده سیاسی، نظامی و مالی به یکی از اصلی‌ترین حامیان دمشق تبدیل شد. با این حال، علی‌رغم این سطح از نزدیکی، روابط اقتصادی و تجاری دو کشور رشد متناسبی با روابط سیاسی نداشته است. هدف این پژوهش بررسی چرایی این عدم توازن و تحلیل روند مبادلات تجاری ایران و سوریه در سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ است. روش تحقیق به‌صورت توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر داده‌های آماری، اسناد رسمی و تحلیل منابع معتبر انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد صادرات ایران به سوریه در این بازه عمدتاً شامل قطعات صنعتی، دارو و مواد غذایی بوده و واردات محدود به کالاهایی همچون فسفات و محصولات کشاورزی شده است. این روند تحت‌تأثیر مشکلات بانکی، محدودیت‌های حمل‌ونقل، تحریم‌های بین‌المللی و ضعف شناخت فعالان اقتصادی ایران از بازار سوریه شکل گرفته است. همچنین بررسی رقابت منطقه‌ای نشان داد کشورهایی مانند ترکیه، چین و امارات توانسته‌اند سهم بیشتری از بازار سوریه را تصاحب کنند و پروژه‌های مهم بازسازی به آنها واگذار شود. در نتیجه، ایران با وجود سرمایه‌گذاری‌های سیاسی و امنیتی گسترده، از منافع اقتصادی کمتری برخوردار شده است. این مقاله در پایان راهکارهایی همچون ایجاد بانک مشترک، توسعه خطوط مستقیم حمل‌ونقل، تقویت صادرات خدمات فنی ـ مهندسی و تمرکز بر سرمایه‌گذاری بلندمدت را به‌عنوان الزامات اساسی برای ارتقای روابط اقتصادی ایران و سوریه پیشنهاد می‌دهد.